Posts

Ajeeb Dastaan Hai Yeh : या गाण्यावर सरकारने चक्क बंदी घातली होती!

Image
  कधी-कधी एखादी कारकूनी चूक (क्लेरिकल मिस्टेक) एखाद्या क्लासिक गाण्याला रेडिओवर प्रसारीत होण्यापासून काही वर्षे वंचित ठेवू शकते! विशेष म्हणजे हे गाणे आज ६५ वर्षांनंतरदेखील अत्यंत लोकप्रिय आहे, पण या गाण्यावर काही काळासाठी रेडिओवर बंदी घालण्यात आली होती. आज या बंदीचे कारण ऐकून तुम्ही डोक्याला हात लावाल, पण त्या काळातली परिस्थितीच तशी होती. कोणतं होतं ते गाणं आणि काय होता तो नेमका किस्सा? (Ajeeb Dastaan Hai Yeh) किस्सा सांगण्यापूर्वी त्या काळची पार्श्वभूमी समजून घेणे गरजेचे आहे. भारतात १९५२ ते १९६२ या काळात Pandit Jawaharlal Nehru यांच्या मंत्रिमंडळात B. V. Keskar नावाचे एक माहिती आणि प्रसारण मंत्री होते. हे मंत्री महोदय भारतीय संस्कृतीचा अतिरेकी अभिमान बाळगणारे होते. त्यांना थोडे जरी काही संशयास्पद वाटले, की ते लगेच त्यावर बंदी घालत असत. त्यांचा हा फाजील सांस्कृतिक आत्मविश्वास इतका वाढला होता की, १९५२ पासून त्यांनी भारतीय चित्रपटातील गाणी आकाशवाणीवर (रेडिओ) वाजवण्यास पूर्णपणे बंदी घातली होती. लक्षात घ्या, तो काळ भारतीय चित्रपट संगीताचा सुवर्णकाळ होता. एकीकडे Awaara, Albela, Shree ...

Shah Rukh Khan : ..आणि शाहरुख खान हिंदी सिनेमाच्या पडद्यावर झळकला.

Image
  आज 2 नोव्हेंबर. बॉलीवूडचा बादशाह Shah Rukh Khan यांचा जन्मदिवस. त्या निमित्ताने त्यांच्या पहिल्या रिलीज झालेल्या सिनेमाचा किस्सा! संघर्षाच्या काळात कधी कधी अनपेक्षितपणे यशाचे दार उघडते आणि पुढचा मार्ग सुकर होतो. काहींना ही संधी लवकर मिळते. काहींना त्यासाठी आयुष्यभर संघर्ष करावा लागतो. यशाच्या या प्रवासात प्रतिभा, मेहनत, चिकाटी यांच्याबरोबरच योगायोगाची भूमिकाही महत्त्वाची असते. कुणाच्या आयुष्यात एखादी छोटीशी घटना घडते आणि त्याचे संपूर्ण आयुष्य बदलून जाते. नव्वदच्या दशकाच्या सुरुवातीला हिंदी चित्रपटसृष्टीत अशीच एक घटना घडली. त्या घटनेचा परिणाम केवळ एका चित्रपटावर झाला नाही. त्यातून हिंदी सिनेमाला पुढे जाऊन एक असा अभिनेता मिळाला, ज्याने भारतीय चित्रपटसृष्टीची व्याख्याच बदलून टाकली. हा चित्रपट होता Deewana आणि तो अभिनेता होता Shah Rukh Khan ! (Shah Rukh Khan) Deewana ची गोष्ट सुरू होते ती मात्र Shah Rukh Khan पासून नव्हे, तर एका वेगळ्याच कलाकारापासून. दिग्दर्शक Raj Kanwar आपल्या पहिल्या चित्रपटाची तयारी करत होते. चित्रपटात Rishi Kapoor नायकाच्या भूमिकेत होते. Divya Bharti ची न...

Raag Bilawal : सुरांच्या विश्वातील चैतन्याचा झरा

Image
  भारतीय अभिजात शास्त्रीय संगीतावर आधारित चित्रपट गीते हा एक मोठा संशोधनाचा आणि मोठा स्मरण रंजनाचा विषय आहे. आपण जसजसे शास्त्रीय रागांच्या रचनांकडे जाऊ लागतो तसतसे त्याचे आणखी पैलू आपल्याला लक्षात येऊ लागतात. एक शास्त्रीय राग असा आहे जो आपण शालेय जीवनात नकळतपणे रोज गात होतो. पण आपल्या लक्षात येत नव्हते. हा राग आहे राग Bilawal . (Raag Bilawal) या रागावर आधारित भारतीय राष्ट्रगीत आहे. Jana Gana Mana Adhinayaka Jaya He Bharata Bhagya Vidhata हे मुख्यतः राग Bilawal वर आधारित आहे. हे या रागावरच रचण्याचे कारण काय असावे? याचे उत्तर आपल्याला या राग बिलावलच्या रचनेत दिसून येते. यामध्ये सर्व शुद्ध स्वर वापरलेले असतात सा रे ग म प ध नि त्यामुळे या रागाला एक नैसर्गिक फ्रेशनेस आलेला असतो. या रागातील रचना तुम्हाला उल्हासित प्रफुल्लित करतात. मनाला प्रसन्न करतात. त्यामुळेच हा राग पहाटेच्या वेळी गायचा राग आहे. या रागाचा उगम नेमका कुठे झाला याबद्दल अभ्यासकांमध्ये काहीसे मतभेद जरी असले तरी गुजरात मध्ये या रागाचा जन्म झाला असे समजले जाते आणि याच रागाचे आधुनिक रूप म्हणजे Alhaiya Bilawal आहे. ज्यामध्य...