Amitabh Bachchan And Pran : पडद्यावरची अमिताभ आणि प्राण यांच्या अभिनयाची जुगलबंदी

 भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात काही कलाकारांच्या जोड्या अशा असतात ज्या केवळ चित्रपटाचे यश ठरवत नाहीत, तर संपूर्ण सिनेसृष्टीचा चेहरामोहरा बदलून टाकतात. अशीच एक अद्वितीय, ऐतिहासिक आणि कमालीची प्रभावी जोडी म्हणजे अभिनयाचे महानायक Amitabh Bachchan आणि हिंदी सिनेमाचे अजरामर अभिनेते Pran. (Amitabh Bachchan And Pran)

पडद्यावर एकमेकांशी भिडणारे, डोळ्यांत अंगार घेऊन एकमेकांसमोर उभे ठाकणारे हे दोन दिग्गज पडद्यामागे मात्र अत्यंत आदरपूर्ण, व्यावसायिक आणि तितक्याच घट्ट वैयक्तिक नात्याने बांधले गेले होते. त्यांनी एकत्र काम केलेल्या तब्बल १४ चित्रपटांचा प्रवास हा केवळ बॉलीवूडचा सुवर्णकाळ नाही, तर दोन पिढ्यांमधील अतूट मैत्रीचा आणि परस्पर आदराचा एक जिवंत दस्तऐवज आहे. या जोडीच्या प्रवासाची सुरुवात झाली ती १९७३ च्या Zanjeer या मैलाच्या दगडा ठरलेल्या चित्रपटापासून. हा चित्रपट केवळ अमिताभ यांच्या कारकिर्दीला Angry Young Man अशी नवी ओळख देणारा ठरला नाही, तर या भूमिकेसाठी नवोदित आणि सतत अपयशाचा सामना करणाऱ्या अमिताभ बच्चन यांचे नाव सुचवणारे खुद्द प्राण हेच होते. प्राण यांनी Bombay to Goa या चित्रपटातील अमिताभ यांचा अभिनय पाहिला होता आणि त्यांच्यातील सुप्त ठिणगी ओळखली होती. ज्या काळात अनेक प्रस्थापित नायकांनी जंजीरमधील ही पोलीस इन्स्पेक्टर विजयची भूमिका नाकारली होती, तेव्हा प्राण यांनी दिग्दर्शक प्रकाश मेहरा यांना गळ घातली आणि अमिताभ यांच्या नावाचा आग्रह धरला. येथूनच अमिताभ यांच्या सुपरस्टार बनण्याच्या प्रवासाला खरी चालना मिळाली आणि एका नव्या युगाचा उदय झाला. (Amitabh Bachchan And Pran)

Zanjeer च्या सेटवर घडलेला एक प्रसिद्ध किस्सा या दोन्ही कलाकारांच्या कामाप्रती असलेल्या समर्पणाची साक्ष देतो. पहिल्यांदाच समोरासमोर दृश्याचे चित्रीकरण करताना, पटकथेनुसार इन्स्पेक्टर विजयने शेर खान (प्राण) बसणार असलेल्या खुर्चीला जोरात लाथ मारायची होती आणि “जब तक बैठने को कहा न जाये तब तक शराफत से खडे रहो. ये पुलिस स्टेशन है तुम्हारे बाप का घर नही..” हा करारी संवाद फेकायचा होता. प्राण यांच्यासारख्या अत्यंत अनुभवी आणि तत्कालीन सुपरस्टार कलाकारासमोर एवढं आक्रमक दृश्य करताना तरुण अमिताभ कमालीचे अस्वस्थ आणि धास्तावलेले होते. मात्र, दिग्दर्शकाने Action म्हणताच अमिताभ यांनी पात्रात शिरून खुर्चीला इतक्या तीव्रतेने आणि नैसर्गिक ताकदीनिशी लाथ मारली की प्राण खरोखरच काही क्षणांसाठी दचकले. दिग्दर्शकाने Cut म्हटल्यानंतर प्राण यांनी रागावण्याऐवजी अत्यंत कौतुकाने प्रकाश मेहरा यांच्याकडे पाहिले आणि टिप्पणी केली की, त्यांना अखेरीस रागीट तरुणाची भूमिका साकारणारा योग्य अभिनेता सापडला आहे. हा प्राण यांचा मोठेपणा होता, ज्याने अमिताभ यांच्यातील आत्मविश्वासाला पंख दिले. (Amitabh Bachchan And Pran)

जंजीरने बॉक्स ऑफिसवर इतिहास घडवला असला, तरी त्याच्या निर्मितीदरम्यान चित्रपटाला प्रचंड आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागला होता. त्या काळात प्राण हे बॉलीवूडमधील सर्वाधिक मानधन घेणाऱ्या आघाडीच्या अभिनेत्यांपैकी एक होते, ज्यांचे मानधन अनेकदा मुख्य नायकापेक्षाही जास्त असायचे. जेव्हा प्राण यांना समजले की प्रकाश मेहरा यांना आर्थिक चणचणीमुळे आपले मानधन देणे कठीण जात आहे, तेव्हा त्यांनी कोणताही अहंकार न बाळगता आपल्या वैयक्तिक सचिवाला बोलावून स्पष्ट सूचना दिली की, जोपर्यंत चित्रपट पूर्ण होत नाही आणि परिस्थिती सुधारत नाही, तोपर्यंत आपल्या पैशांसाठी प्रकाशजींकडे जाऊ नये. प्राण यांच्या या मोलाच्या आर्थिक सहकार्यामुळे आणि सवलतीमुळे चित्रपटाची निर्मिती विनाअडथळा पूर्ण होऊ शकली, ज्याने पुढे जाऊन अमिताभ यांना हिंदी सिनेमाचे सिंहासन मिळवून दिले. (Amitabh Bachchan And Pran)

यानंतर या जोडीने मागे वळून पाहिले नाही. १९७४ मध्ये आलेला Majboor हा उत्कंठावर्धक क्राईम-थ्रिलर चित्रपट त्यांच्या अभिनयाची जुगलबंदी दाखवणारा ठरला. १९७० च्या दशकातील त्यांची ही पडद्यावरील केमिस्ट्री प्रेक्षकांना थक्क करून सोडत असे. पुढे १९७७ मध्ये Manmohan Desai यांच्या Amar Akbar Anthony या ब्लॉकबस्टर चित्रपटात प्राण यांनी एका महत्त्वाच्या सहाय्यक भूमिकेतून बच्चन आणि त्यांच्या त्रिकुटाला भक्कम पाठिंबा दिला. त्यानंतर १९७८ मध्ये आलेल्या Don या प्रचंड यशस्वी ॲक्शन चित्रपटात प्राण यांनी साकारलेली जसजितची भूमिका आजही सिनेरसिकांच्या मनावर कोरलेली आहे. या चित्रपटाच्या चित्रीकरणादरम्यानचा एक थक्क करणारा योगायोग म्हणजे, चित्रपटात जसजित हे पात्र गंभीररीत्या अपंग दाखवले होते आणि ते चालण्यासाठी काठीचा आधार घ्यायचे. प्रत्यक्षात, चित्रपट सुरू होण्यापूर्वीच प्राण यांच्या पायाला गंभीर दुखापत झाली होती. हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प पुढे ढकलण्याऐवजी प्राण यांनी दिग्दर्शकाला सुचवले की पात्राची पार्श्वभूमीच बदलून टाका, जेणेकरून त्यांच्या प्रत्यक्ष चालण्यासाठी लागणाऱ्या वॉकिंग सपोर्टचा वापर पडद्यावर एका साधन म्हणून करता येईल. आपली तीव्र शारीरिक वेदना विसरून त्यांनी ज्या सहजतेने आणि विविध छटांसह ती भूमिका अजरामर केली, ते पाहून स्वतः अमिताभ बच्चन थक्क झाले होते. (Amitabh Bachchan And Pran)

पडद्यावर अत्यंत क्रूर खलनायक, निर्दयी डाकू किंवा कठोर स्वभावाच्या भूमिका साकारून Pran यांनी प्रेक्षकांच्या मनात एक वेगळीच दहशत निर्माण केली होती, परंतु प्रत्यक्ष आयुष्यात ते अत्यंत सभ्य, सुसंस्कृत आणि सुविद्य गृहस्थ होते, हे अमिताभ यांनी अनेक मुलाखतींमध्ये मोठ्या आदराने नमूद केले आहे. प्राण हे अतिशय मृदू भाषी, उर्दू साहित्याचे आणि काव्याचे सखोल अभ्यासक होते. त्यांच्या वागण्यात एक शांत आणि काटेकोर शिस्त होती. प्रेक्षक जरी त्यांना पडद्यावर पाहून घाबरत असले, तरी सहकलाकारांसाठी ते अत्यंत प्रेमळ, इतरांचा आदर करणारे आणि व्यावसायिकतेचे उत्तम भान असलेले मार्गदर्शक होते. काळ बदलला तशी या दोन कलाकारांच्या मानधनाची आणि लोकप्रियतेची समीकरणेही बदलली. १९७० च्या दशकात प्राण हे अमिताभ यांच्यापेक्षा खूप जास्त मानधन घ्यायचे, परंतु पुढे १९९० च्या दशकात जेव्हा Amitabh महानायक झाले आणि प्राण यांनी वाढत्या वयानुसार छोट्या चरित्र-भूमिका स्वीकारण्यास सुरुवात केली, तेव्हाही त्यांच्यातील वैयक्तिक नात्याचा आदर आणि स्नेह तसूभरही कमी झाला नाही. या ऋणानुबंधाची पराकाष्ठा १९९७ मध्ये पाहायला मिळाली, जेव्हा अमिताभ बच्चन यांच्या ABCL या प्रॉडक्शन कंपनीने Mrityudaata या चित्रपटाद्वारे अमिताभ यांच्या अभिनयातील पुनरागमन (कमबॅक) आखले होते. त्या काळात प्राण यांची प्रकृती फारशी चांगली नव्हती आणि त्यांनी काम करणेही कमी केले होते, तरीही आपल्या जुन्या मित्राला, ज्याला ते प्रेमाने नेहमी सहकार्य करत आले, त्याला पाठिंबा देण्यासाठी आणि आदर दर्शवण्यासाठी प्राण यांनी मृत्युदाता चित्रपटात महत्त्वाची भूमिका साकारण्यास तात्काळ सहमती दर्शवली. हा त्यांचा शेवटचा एकत्र चित्रपट ठरला. (Amitabh Bachchan And Pran)

======================

हे देखील वाचा: Amitabh Bachchan : या सिनेमात Amitabh Bachchan यांची नायिका त्यांच्यापेक्षा सात वर्षानी मोठी होती!

======================

कॅमेऱ्याच्या मागे असणारा गाढा परस्पर आदर, कारकिर्दीला कलाटणी देणारी सुरुवातीची मदत आणि पडद्यावरील अगदी भिन्न व्यक्तिमत्त्वे या त्रिसूत्रीवर Amitabh आणि Pran यांचे नाते टिकून राहिले. आज प्राण आपल्यात नसले, तरी भारतीय सिनेमाच्या सोनेरी पानावरील अमिताभ आणि प्राण यांची ही Zanjeer, Kasauti, Majboor, Don, Amar Akbar Anthony, Ganga Ki Saugandh, Dostana, Kaalia, Naseeb, Nastik, Sharaabi, Toofan, Jadugar आणि Mrityudaata या १४ चित्रपटांची भागीदारी आणि त्याहूनही मोठी असणारी त्यांची पडद्यामागची मैत्री येणाऱ्या अनेक पिढ्यांना कलेप्रती असणारी निष्ठा आणि माणसामाणसांमधील आदर शिकवत राहील यात शंका नाही. (Amitabh Bachchan And Pran)

This blog is originally published at Kalakruti Media - https://kalakrutimedia.com/amitabh-bachchan-and-pran-the-on-screen-acting-chemistry-of-amitabh-and-pran/