Dada Kondke : हिंदी आणि गुजराती सिनेमातील आपले दादा कोंडके!

 आपल्या अस्सल लोक भाषेतून आणि तिरकस संवादांतून उभ्या महाराष्ट्राला मनमुराद हसवत मनोरंजनाचा अस्सल बुस्टर डोस देणारे Dada Kondke यांनी १९७१ ते १९९६ या तब्बल पंचवीस वर्षांच्या सुवर्णकाळात चित्रपटसृष्टीत अभूतपूर्व अशी प्रचंड लोकप्रियता मिळवली होती. या दरम्यान दादा कोंडके यांनी स्वतः तब्बल पंधरा मराठी चित्रपट निर्माण केले तसेच Bhalji Pendharkar यांच्या Tambdi Maati आणि Ganimi Kawa या दोन चित्रपटातून सशक्त भूमिका साकारल्या. चार हिंदी चित्रपट केले तर दोन गुजराती चित्रपट करून आपल्या एकूण पंचवीस वर्षांच्या चित्रपट कारकिर्दीमध्ये दादा कोंडके यांनी अस्सल २५ चित्रपटातून आपल्या खास अभिनय शैलीची जादू दाखवली होती. (Dada Kondke)

दादा कोंडके यांना सर्वसामान्य प्रेक्षकांची आणि पब्लिकची नाडी अगदी अचूकपणे जबरदस्त कळाली होती आणि म्हणूनच तथाकथित उच्चभ्रू समीक्षक आणि चित्रपट धुरीणांच्या नाकावर टिच्चून दादा कोंडके आपल्या प्रत्येक सिनेमाला घवघवीत यश मिळवून देत गेले. त्यांच्या सलग रौप्यमहोत्सवी चित्रपटांच्या यशाने त्यांचे नाव थेट Guinness Book मध्ये नोंदले गेले अशी एक लोणकढी थाप चित्रपट वर्तुळात कोणीतरी पसरवली असली (आणि खरी नसली) तरी देखील दादा कोंडके यांच्या चित्रपटांना बॉक्स ऑफिसवर मिळालेला तो अफाट आणि अभूतपूर्व प्रतिसाद आजवर कुठल्याही मराठी निर्मात्याला मिळाला नाही ही सूर्यप्रकाशा इतकी अगदी स्वच्छ आणि स्पष्ट गोष्ट आहे. त्यांच्यावर Anita Padhye या प्रसिद्ध लेखिकेने Ektā Jīv नावाचे एक सुंदर पुस्तक लिहिले आहे आणि त्यात दादांच्या सिनेमाच्या मेकिंगच्या भरपूर रंजक गमतीजमती मांडल्या आहेत तसेच ज्येष्ठ पत्रकार Isaac Mujawar यांनी देखील Ekā Songāḍyāchī Batāvaṇī नावाचे एक अप्रतिम पुस्तक लिहिले आहे ज्यामध्ये देखील दादांच्या इरसालपणाचे आणि खट्याळ स्वभावाचे अनेक नमुने सांगितले आहेत आणि दादांवर Abhay Paranjape यांनी देखील एक सविस्तर पुस्तक लिहिले होते, ज्यामुळे एकूणच दादा कोंडके हे एक बहु ढंगी, बहुरंगी आणि अस्सल मराठमोळे अफाट व्यक्तित्व होते हे सर्व वाङमय वाचल्यानंतर चोख लक्षात येते कारण दादांच्या मराठी चित्रपटांबद्दल आपल्या सर्वांना भरपूर माहिती आणि गोड आठवणी ठाऊक आहेत. (Dada Kondke)

परंतु दादांनी मराठीसोबतच चार हिंदी आणि दोन गुजराती चित्रपट देखील अत्यंत जिद्दीने केले होते याची फारशी सविस्तर माहिती आजच्या मराठी प्रेक्षकांना तितकीशी नाही, ज्याची खरी सुरुवात दादांनी त्यांच्याच Ram Ram Gangaram (१९७७) या जबरदस्त लोकप्रिय मराठी चित्रपटावरून Tere Mere Beech Mein हा हिंदी चित्रपट १९८४ साली बनवण्यापासून झाली कारण त्या काळापर्यंत मुंबईमध्ये दादा कोंडके यांचे मराठी चित्रपट अक्षरशः तुफानी यशस्वी होत होते आणि आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे त्यांच्या या चित्रपटांना मराठी प्रेक्षका सोबतच अस्सल गुजराती आणि हिंदी भाषिक प्रेक्षक देखील मोठ्या संख्येने गर्दी करून पाहत असत, ज्यामुळे प्रेक्षकांची ही नस ओळखत दादा कोंडके यांनी थेट हिंदी चित्रपटसृष्टीत पाऊल ठेवण्याचा एक मोठा आणि धाडसी निर्णय घेतला. या आगामी चित्रपटाचा मुख्य नायक ते स्वतःच असणार होते आणि ज्या वेळी या सिनेमासाठी नायिकेचा शोध सुरू झाला त्यावेळी पहिल्यांदा त्यांनी थेट त्या काळातील ड्रीम गर्ल Hema Malini यांच्याकडे धाव घेतली, परंतु हेमामालिनी यांनी चित्रपटात काम करायला सुरुवातीला होकार तर दिला पण सोबतच मुख्य नायक म्हणून केवळ Dharmendra च पाहिजे असा हट्ट धरला, ज्यामुळे नाईलाजाने दादांनी त्यांचा तो विचार पूर्णपणे सोडून दिला आणि त्याकाळी हिंदी चित्रपटसृष्टीत लोकप्रिय असणाऱ्या Jaya Prada आणि Madhavi यांना देखील दादांनी विचारणा केली परंतु त्यांनीही नकार दिल्यानंतर शेवटी दादांनी आपला मोर्चा पुन्हा आपल्या जुन्या आणि विश्वासू अशा Usha Chavan यांच्याकडे वळवला ज्यामध्ये सुरुवातीला उषा चव्हाण हिंदी भाषेच्या उच्चारामुळे काम करायला प्रचंड कचरत होत्या, परंतु दादांनी अत्यंत प्रेमाने आणि खमक्या स्वभावात तिची योग्य ती समजूत काढली आणि अखेरीस ती या हिंदी प्रवासासाठी तयार झाली आणि याच चित्रपटात पुढे बॉलिवूडचा खलनायक म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या Amjad Khan ची पण दणक्यात एन्ट्री झाली. (Dada Kondke)

अमजद खान यांनी देखील दादांना शूटिंगदरम्यान अतिशय उत्तम आणि प्रामाणिक सहकार्य केले, ज्यानंतर हा सिनेमा पूर्ण तयार झाल्यावर तो दादांना थेट हिंदी पट्ट्यात आणि उत्तरेत झोंकात प्रदर्शित करायचा होता आणि त्यासाठी त्यांना तिथे तगडे वितरक म्हणजेच डिस्ट्रीब्यूटर हवे होते, म्हणून मुंबईच्या प्रसिद्ध Naz Building मधील एका नामवंत डिस्ट्रीब्यूटरला दादांनी जेव्हा Tere Mere Beech Mein च्या वितरणाविषयी विचारले त्यावेळी तो स्वतः त्या काळातील Kamal Amrohi यांच्या बहु चर्चित आणि महागड्या Razia Sultan या चित्रपटाचे वितरण करीत होता आणि त्याने दादांचा तो अस्सल ग्रामीण अवतार आणि चित्रपट पाहून त्यांना अक्षरशः चक्क नकार दिला, पण दादाही जिद्दीचे पक्के असल्याने त्यांनी डगमगून न जाता स्वतःच स्वतःच्या हिमतीवर हा चित्रपट डिस्ट्रीब्यूट करायचे ठरवले आणि काही महिने लोटल्यानंतर तोच नाक मुरडणारा डिस्ट्रीब्यूटर फिरून स्वतः दादांकडे धावत आला आणि हात जोडून डिस्ट्रीब्यूशनसाठी तयार झाला, तेव्हा दादांनी त्याचा तो बदललेला आणि उतरलेला अवतार पाहून उपरोधाने विचारले की, “अरे शेठ, हे कसं काय अचानक घडलं?” तेव्हा तो हतबल होऊन म्हणाला की, “दादा, त्या Razia Sultan या अतिमहत्त्वाकांक्षी सिनेमाच्या अपयशाने आणि आपटीने माझी आर्थिक आणि मानसिक अवस्था अगदी रस्त्यावर आणून सोडली आहे!” (Dada Kondke)

परंतु तोपर्यंत उशीर झाला होता आणि दादांनी स्वतःच तो सिनेमा उत्तम प्रकारे वितरीत करून उत्तरेच्या संपूर्ण हिंदी बेल्टमध्ये त्याला घवघवीत आणि छप्पर फाड यश मिळवून दिले होते, ज्याची साक्ष अनिता पाध्ये यांनी लिहिलेल्या Ektā Jīv या पुस्तकात अगदी रंजकतेने दिली असून त्यात त्यांनी या सिनेमाच्या दिल्लीतील प्रदर्शनाची एक अफाट मनोरंजक आठवण सांगितली आहे की तिथे जेव्हा Tere Mere Beech Mein (१९८४) या चित्रपटाचे भल्या मोठ्या पोस्टर्स शहरात झळकले तेव्हा त्यावर खुद्द दादा कोंडके आणि नायिका उषा चव्हाण यांच्या हातात चक्क खतरनाक पिस्तूल दाखवले होते आणि खलनायक अमजद खानच्या हातात तर चक्क एक धारदार कोयता नाचवताना दाखवला होता! आणि सर्वात मोठी गंमत म्हणजे अस्सल लुंगी किंवा पायजम्यावर वावरणारे दादा त्या पोस्टर्सवर चक्क एका मोठ्या Full Pant मध्ये डौलात उभे असलेले दिसले! तेव्हा हे भयंकर रूप पाहून थक्क झालेल्या दादांनी दिल्लीच्या त्या वितरकाला तात्काळ फोन करून जाब विचारला की, “अरे बुवा, हा नक्की काय प्रकार चालवलाय? असा कोणताही आधुनिक पेहराव आमचा संपूर्ण चित्रपटात कुठेही नाहीये!” त्यावर तिथला तो मुरब्बी वितरक हसत म्हणाला की, “दादा, जर असे भपकेबाज आणि हाणामारीचे पोस्टर्स छापले नाहीत तर उत्तर भारतात उत्तर प्रदेश आणि बिहारचे लोक साधा सिनेमा पाहायला एक पायरीही पुढे थिएटरपर्यंत फिरकणार नाही, प्रेक्षकांना थेटरच्या खिडकीपर्यंत खेचून आणण्यासाठी अशीच भर भक्कम पोस्टर्स छापावी लागतात!” हे ऐकून दादांनी आपले डोके बडवत कपाळाला जोरात हात लावून घेतला होता, तर या भरघोस यशानंतर आत्मविश्वासाने भारावलेल्या दादांनी यानंतर आपला मोर्चा थेट एका डबल मिनिंग आणि खळबळ जनक विषयाकडे वळवला आणि Andheri Raat Mein Diya Tere Haath Mein (१९८६) हा अत्यंत बोल्ड नावाचा चित्रपट मोठ्या दिमाखात निर्माण केला, परंतु दादांचे हे टायटल अगदी सुरुवातीपासूनच भयंकर डबल मिनिंगचे असल्यामुळे हा सिनेमा थेट सेन्सॉर बोर्डाच्या चक्रव्यूहात आणि कात्रीत अडकला कारण सेन्सॉरच्या अधिकाऱ्यांना हे टायटल अत्यंत अश्लील, आक्षेपार्ह आणि कान टोचणारे वाटले, त्यावर दादांनी अत्यंत हुशार आणि चलाख स्वभावात सफाई देताना हसत सांगितले की, “साहेब, या टायटल मधील ‘दिया’ या शब्दातील वेलांटी ‘र्‍हस्व’ आहे आणि याचा साधा हिंदीतील खरा अर्थ थेट आपल्या घरातील ‘दिवा’ असा होतो!” आणि आपल्या अस्सल शा‍ब्दिक कोट्यांच्या जोरावर त्यांनी सेन्सॉरची ती कठीण चक्रे फिरवून आपली यशस्वी सुटका करून घेतली, ज्या चित्रपटात पुन्हा एकदा अमजद खान आणि सोबतच सदाबहार विनोदी अभिनेता Mehmood या दोन दिग्गजांना दादांनी मोठ्या दिमाखात कास्ट केले होते आणि या चित्रपटातही दादांची मुख्य नायिका तीच आपली लाडकी उषा चव्हाण हीच राहिली, ज्या सिनेमालाही उत्तर भारतात आणि महाराष्ट्रात प्रेक्षकांनी अक्षरशः डोक्यावर घेत चांगले यश मिळवून दिले. (Dada Kondke)

ज्यानंतर मात्र दादांनी आपल्या चौकस बुद्धीने दक्षिणेकडील रूपेरी पड गाजवणारी मोहक अभिनेत्री Swapna हिला आपल्यासोबत सैन्यात घेत Aage Ki Soch (१९८८) या महत्त्वपूर्ण चित्रपटाची दणक्यात निर्मिती केली ज्या चित्रपटात विनोदाची खणखणीत जुगलबंदी जमवण्यासाठी Satish Shah आणि Shakti Kapoor या दोन नामवंत विनोदी व खलनायकी कलाकारांना आवर्जून घेतले होते! दादांचा याआधीचा Muka Ghya Muka हा मराठी चित्रपट अफाट लोकप्रिय झाल्यानंतर आणि तुफान गाजल्यानंतर याच अस्सल कथानकावर दादांनी हिंदीतही एक चित्रपट निर्माण करायचे पक्के ठरवले होते, ज्या चित्रपटाचे सुरुवातीचे मूळ नाव त्यांनी Gunga Bachcha Sabse Achha असे ठेवले होते, परंतु जेव्हा याची कुणकुण हिंदी चित्रपटसृष्टीचे शहेनशाह समजले जाणारे नामांकित निर्माता-दिग्दर्शक Manmohan Desai यांच्या कानावर पडली तेव्हा त्यांनी स्वतः दादांना फोन करून थट्टा करत विचारले की, “अरे दादा, तुम्ही काय नक्की लहान मुलांचा एखादा बालचित्रपट काढत आहात का?” तेव्हा मनमोहन देसाई यांच्या त्या उपरोधी टोमण्यावर दादांनी तातडीने सावध होत आपल्या त्या चित्रपटाचे नाव बदलून अत्यंत मार्मिक असे Khol De Meri Zubaan (१९८९) हे नवे कोरे टायटल फायनल केले ज्यामध्ये Bandini Mishra ही गुणी अभिनेत्री दादा कोंडके यांच्यासोबत मुख्य हिंदी नायिकेच्या भूमिकेत झळकली, आणि एवढेच नव्हे तर दादांनी आपल्या या हिंदी मुशाफिरी सोबतच थेट दोन दर्जेदार गुजराती चित्रपटांमध्ये देखील प्रमुख भूमिका साकारून आपल्या अफाट अष्टपैलू अभिनयाची चुणूक शेजारील राज्यातही सिद्ध केली. (Dada Kondke)

ज्यापैकी पहिला गाजलेला चित्रपट म्हणजे Chandu Jamadar (१९७७) हा सिनेमा जो दादांच्याच अजरामर अशा Pandu Hawaldar या सुपरहिट मराठी चित्रपटाचा अस्सल गुजराती रीमेक होता आणि विशेष म्हणजे हा चित्रपट पुढे हिंदी चित्रपटसृष्टीत स्वतःचे नाव कमावणारे ख्यातनाम दिग्दर्शक Mehul Kumar यांनी मोठ्या कौशल्याने दिग्दर्शित केला होता, तर त्यांचा दुसरा चित्रपट म्हणजेच गाजलेला Ram Ram Gangaram या मराठी ब्लॉकबस्टरचाच गुजराती अवतार असलेला Ram Ram Amtharam (१९७९) हा होता जो चित्रपट प्रथित यश दिग्दर्शक Arun Karnataki यांनी अत्यंत सुरेखपणे दिग्दर्शित केला होता आणि या दोन्ही चित्रपटांची निर्मिती दादा कोंडके यांचे अत्यंत लाडके आणि विश्वासू मित्र Gajanan Shirke यांनी मोठ्या उत्साहात केली होती, ज्या दोन्ही गुजराती चित्रपटांमध्ये दादांची मुख्य लाडकी नायिका म्हणून सुंदर आणि नृत्यात निपुण असलेली Laxmi Chhaya हिने उत्कृष्ट काम केले होते. आश्चर्याची व कौतुकाची गोष्ट म्हणजे हे दोन्ही गुजराती सिनेमाही बॉक्स ऑफिसवर तुफान गाजले आणि त्यांना रौप्यमहोत्सवी सुवर्ण यश मिळाले होते. (Dada Kondke)

THIS BLOG IS ORIGINALLY PUBLISHED AT KALAKRUTI MEDIA - https://kalakrutimedia.com/dada-kondke-our-beloved-dada-kondke-in-hindi-and-gujarati-cinema/