Vande Mataram : राष्ट्रप्रेमाचा हुंकार आणि लता-हेमंतदांच्या स्वर यात्रेचा सुवर्णयोग
भारतीय स्वातंत्र्य लढ्याच्या इतिहासात आणि प्रत्येक भारतीयाच्या मनात Vande Mataram या शब्दांना जे स्थान आहे, ते केवळ अतुलनीय आहे आणि याच गीताचा चित्रपटसृष्टीतील एक अत्यंत गौरवशाली प्रवास १९५२ सालच्या Anand Math या चित्रपटातून उलगडला गेला. आनंद मठ हा चित्रपट म्हणजे केवळ एक ऐतिहासिक कलाकृती नसून तो Bankim Chandra Chattopadhyay यांनी १८८२ मध्ये लिहिलेल्या अजरामर बंगाली कादंबरीचा पडद्यावरील एक प्रभावी आविष्कार आहे, ज्याचे दिग्दर्शन Hemen Gupta यांनी अतिशय अभ्यासपूर्ण पद्धतीने केले होते. (Vande Mataram)
१८ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात बंगालमध्ये इंग्रजी सत्तेविरूद्ध पुकारलेल्या संन्यासी बंडाच्या दाहक आणि प्रेरणादायी घटनांवर आधारित असलेल्या या चित्रपटाने भारतीयांच्या मनात राष्ट्र भक्तीची ज्योत पुन्हा एकदा प्रज्वलित केली. विशेष म्हणजे, २००३ मध्ये BBC World Service ने जगभरातील १६५ देशांमध्ये घेतलेल्या एका मोठ्या जनमत चाचणीत, बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांनी लिहिलेले, Hemant Kumar यांनी संगीतबद्ध केलेले आणि गानकोकिळा Lata Mangeshkar यांनी आपल्या दैवी स्वरात गायलेले Vande Mataram हे गीत जगातील सर्वोत्तम दहा गीतांच्या यादीत दुसऱ्या क्रमांकावर निवडले गेले, जे या गीताच्या जागतिक प्रभावाची साक्ष देते. ही गोष्ट त्या काळातील आहे जेव्हा महान संगीतकार हेमंत कुमार आनंद मठ चित्रपटासाठी संगीत देण्याच्या उद्देशाने पहिल्यांदाच कोलकात्याहून मुंबईला आले होते आणि त्यांनी या चित्रपटातील सर्वात महत्त्वाच्या Vande Mataram या गीताची चाल आधीच आपल्या मनात तयार केली होती. मुंबईत आल्यानंतर एके दिवशी हेमंत कुमार यांनी Filmistan चे मालक Shashadhar Mukherjee यांना आपल्या मनातील इच्छा बोलून दाखवली की, या गीताच्या रेकॉर्डिंगसाठी त्यांना केवळ आणि केवळ लता मंगेशकर यांचाच आवाज हवा आहे. (Vande Mataram)
त्यावेळी हेमंत कुमार आणि लता मंगेशकर यांची साधी ओळखही नव्हती आणि ते एकमेकांना कधी भेटलेही नव्हते, तरीही एका महान कलाकाराने दुसऱ्या महान कलाकाराची प्रतिभा दुरूनच ओळखली होती. शशधर मुखर्जी यांनी परवानगी दिल्यानंतर हेमंत कुमार स्वतः लता मंगेशकर यांना भेटायला गेले आणि तिथे त्या दोघांमध्ये एक अतिशय सुंदर आणि सात्विक संवाद झाला, ज्यातून त्यांच्यातील कलात्मक जवळीक वाढली. जेव्हा हेमंत कुमार यांनी लता समोर Vande Mataram गाण्याचा प्रस्ताव ठेवला, तेव्हा राष्ट्र भक्तीने ओतप्रोत भरलेल्या त्या गीताचे महत्त्व ओळखून लताजींना कोणताही विचार न करता तात्काळ होकार दिला आणि इतकेच नाही तर या गीतातील बारकावे टिपण्यासाठी त्यांनी हेमंतदांसोबत मोठ्या प्रमाणावर सराव देखील केला. (Vande Mataram)
काही वर्षांपूर्वी एका रेडिओ मुलाखतीत हेमंत कुमार यांनी या गीताच्या रेकॉर्डिंगचा एक हृदयस्पर्शी किस्सा सांगितला होता ज्यानुसार एका रेकॉर्डिंगच्या वेळी त्यांना अपेक्षित असलेला भाव मिळेपर्यंत त्यांनी लता कडून तब्बल २१ टेक्स घेतले होते. सततच्या टेक्समुळे Hemen Gupta दादांना मनातून धास्ती वाटू लागली होती की कदाचित Lata Mangeshkar जी थकतील किंवा चिडून गाण्यास नकार देतील, परंतु लता मंगेशकर या केवळ मोठ्या गायिका नव्हत्या तर त्या एक अत्यंत सहकार्य करणाऱ्या कलाकार होत्या. त्यांनी हेमंतदांच्या मनातील ती भीती ओळखली आणि अतिशय मृदू शब्दात त्यांना धीर देत म्हणाल्या की, दादा, तुम्ही काळजी करू नका आणि घाबरू नका, तुमचे गाणे जोपर्यंत तुम्हाला हवे तसे पूर्ण होत नाही, तोपर्यंत मी येथून हलणार नाही आणि तुमचे गाणे पूर्ण गाजल्यानंतरच मी घरी जाईन. हेमंत कुमार यांनी आपल्या मुलाखतीत आवर्जून सांगितले होते की, लताजींचे हेच मोठेपण होते की त्या नवीन संगीत दिग्दर्शकांना नेहमीच मनापासून सहकार्य करत असत आणि त्यांच्यातील हा विनम्र भावच त्यांना जगातील सर्वश्रेष्ठ गायिका बनवून गेला. हे राष्ट्र गान हेमंतकुमार यांनी भैरवी रंगात स्वरबध्द केले होते! (Vande Mataram)
Anand Math चित्रपटात Prithviraj Kapoor, Bharat Bhushan, Pradeep Kumar, Geeta Bali आणि Ajit यांसारख्या दिग्गज कलाकारांनी प्रमुख भूमिका साकारल्या होत्या आणि याच चित्रपटातून प्रदीप कुमार यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत आपले पहिले पाऊल टाकले होते. संगीत दिग्दर्शक म्हणून हेमंत कुमार यांचाही हा पहिलाच हिंदी चित्रपट होता ज्याद्वारे त्यांनी हिंदी सिनेसृष्टीत प्रवेश केला आणि या चित्रपटाच्या अभूतपूर्व यशानंतर त्यांनी एस. मुखर्जी यांच्या Filmistan Studio मध्ये कायमस्वरूपी संगीतकार म्हणून पद स्वीकारले. खऱ्या अर्थाने पाहायला गेले तर Vande Mataram हे केवळ एक गीत नाही, तर तो भारतीयांच्या अस्मितेचा आणि बलिदानाचा मंत्र आहे ज्याने देशाला गुलामगिरीच्या शृंखलेतून मुक्त करण्यासाठी हजारो क्रांतीकारकांना प्रेरणा दिली. (Vande Mataram)
==========================
हे देखील वाचा: Nagin : ज्या चित्रपटाने Hemant Kumar आणि Vyjayanthimala यांना लोकप्रियतेच्या शिखरावर नेले!
==========================
लता मंगेशकर यांच्या आवाजातील या गीताने प्रत्येक भारतीयाच्या अंगावर आजही रोमांच उभे राहतात आणि हे गीत ऐकताना राष्ट्रप्रेमाची एक अनामिक लाट मनामध्ये उसळते. या चित्रपटाची लोकप्रियता इतकी मोठी होती की १९५३ मध्ये याचे Anand Madam या नावाने तमिळ भाषेत डबिंग करून तो दक्षिण भारतातही प्रदर्शित करण्यात आला होता. हेमंत कुमार यांची पाश्चात्य आणि भारतीय संगीताची जाण आणि लता मंगेशकर यांचा मधूर पण तितकाच पहाडी आवाज यांनी Vande Mataram ला एका वेगळ्याच उंचीवर नेऊन ठेवले आहे, ज्यामुळे हे गाणे आजही काळाच्या पलीकडे जाऊन प्रत्येक पिढीला देश प्रेमाची शिकवण देत आहे आणि भारतीय संगीताच्या इतिहासातील एक मैलाचा दगड ठरले आहे. (Vande Mataram)
Comments
Post a Comment