Datta Davjekar : लतादीदींसह अनेक दिग्गजांचे ‘गॉडफादर’ आणि प्रतिभावान संगीतकार

 मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या संगीत विश्वात आपल्या अफाट प्रतिभेने सुवर्णपान लिहिणारे ज्येष्ठ संगीतकार Dattatreya Shankar Davjekar ऊर्फ Datta Davjekar यांची १५ नोव्हेंबर रोजी जयंती साजरी होत असताना, अनेक नामवंत कलावंतांना आणि गायकांना आपल्या गाण्यांची पहिली आणि सोन्याची संधी देणारे ते खऱ्या अर्थाने अनेक दिग्गजांचे Godfather ठरले होते, ज्यांची ही संपूर्ण संगीत कारकीर्द अत्यंत संघर्षमय आणि तितकीच प्रेरणादायी राहिली आहे. Datta Davjekar यांचे वडील तमाशात आणि उर्दू नाटकांत तबला वाजवण्याचे काम करत असत आणि लहानपणापासूनच वडिलांच्या कायम सहवासात राहिल्यामुळे डावजेकरांनी तबलावादन आणि पेटीवादन अगदी लहानाचे मोठे होत असतानाच लीलया आत्मसात करून घेतले होते. तबला आणि पेटीच्या वादनासोबतच त्यांना संगीताची जशी गोडी लागली तशी त्यांनी स्वतः गाण्यांना सुरेल चाली द्यायलाही सुरुवात केली आणि हाच त्यांचा सांगीतिक प्रवास पुढे त्यांना एका वेगळ्या उंचीवर घेऊन गेला. (Datta Davjekar)

१९४१ च्या कालावधीत त्यांना स्वतंत्रपणे Municipality या मराठी चित्रपटाच्या संगीत दिग्दर्शनाची पहिली अधिकृत संधी मिळाली आणि या चित्रपटाच्या माध्यमातून त्यांनी पुढे जाऊन भारतरत्न ठरलेल्या युवा Vasantrao Deshpande यांना मराठी चित्रपटसृष्टीत प्रथमच गाण्याची सुवर्णसंधी उपलब्ध करून दिली. त्यानंतर १९४२ मध्ये त्यांना Sarkari Pahune हा चित्रपट संगीत देण्यासाठी मिळाला ज्याचे पटकथा आणि संवाद त्या काळातील महान साहित्यिक V. S. Khandekar यांनी लिहिले होते आणि या चित्रपटात Damuanna Malvankar, Vishnupant Jog आणि Shakuntala यांसारखे त्या काळातील सर्वच मान्यवर कलाकार प्रमुख भूमिकांत झळकले होते. या चित्रपटातील Nache Sangeet Natvar हे गीत त्या काळी प्रचंड गाजले आणि विशेष म्हणजे मराठी चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात हिंदी गाणे असलेला हा पहिलाच सिनेमा ठरला होता, ज्याने एक नवा विक्रम प्रस्थापित केला होता. यांच्यानंतर १९४३ मध्ये Master Vinayak यांच्या Prafull Chitra संस्थेद्वारे निर्मित झालेल्या Majha Baal या पहिल्या चित्रपटाला दत्ता डावजेकर यांचेच संगीत लाभले होते आणि या चित्रपटाचे सगळ्यात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये गानकोकिळा Lata Mangeshkar यांनी पहिल्यांदाच अभिनयासोबतच पार्श्वगायनाचा श्रीगणेशा केला होता. या सिनेमात मंगेशकर भगिनींनी म्हणजेच लता, आशा, उषा आणि मीना या चार बहिणींनी एकत्र येऊन Chala Chala Navbala हे अप्रतिम गाणे गायले होते, ज्याने रसिकांच्या मनावर मोहिनी घातली होती. (Datta Davjekar)

पुढे जाऊन Vasantrao Joglekar यांच्या १९४७ साली प्रदर्शित झालेल्या Aap Ki Seva Mein या हिंदी चित्रपटात लतादीदींनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत प्रथमच पार्श्वगायन केले आणि ही एक सुंदर ठुमरी होती जिचे बोल Pa Laagu Kar Jori Sham Mujhse Na Khelo Hori असे होते. Mahipal यांनी लिहिलेल्या या गीतावर रुपेरी पडद्यावर पुण्याच्या अत्यंत प्रसिद्ध नृत्यांगना Rohini Bhate यांनी अप्रतिम नृत्य सादर केले होते, ज्याचा सरळ अर्थ असा होतो की मराठी आणि हिंदी दोन्ही चित्रपटसृष्टीमध्ये लतादीदींचे पहिले पार्श्वगायन पदार्पण हे केवळ आणि केवळ दत्ता डावजेकर यांच्या संगीत दिग्दर्शनाखालीच झाले होते.

डावजेकरांच्या या पारखणाऱ्या नजरेने आणि दिलदार स्वभावाने केवळ लतादीदीच नव्हे, तर पुढे जाऊन Asha Bhosle, Usha Mangeshkar, Manik Verma, Sudha Malhotra आणि Anuradha Paudwal यांसारख्या अनेक दिग्गज आणि गुणी गायिकांना पार्श्वगायिका म्हणून सर्वप्रथम हक्काची संधी मिळवून दिली. Pt. Jitendra Abhisheki यांनी आपल्या आयुष्यात गायलेले पहिले मराठी चित्रपट गीत म्हणजे Gomu Maherala Jate Re Nakhwa जे Vaishakh Vanava या चित्रपटातील होते, ते देखील दत्ता डावजेकर यांनीच अत्यंत सुरेलपणे स्वरबद्ध केले होते, ज्याने महाराष्ट्रातील घराघरांमध्ये धुमाकूळ घातला होता. हिंदी चित्रपटसृष्टीचा विचार केला तर त्यांनी Adalat या वसंतराव जोगळेकरांच्या आणि Prisoner of Golconda या Premnath यांच्या हिंदी-इंग्रजी चित्रपटाच्या अप्रतिम संगीतरचना केल्या होत्या आणि एकीकडे हिंदीत कमी संधी मिळाली तरी ती उणीव त्यांनी मराठीतील दर्जेदार संगीताने चोख भरून काढली होती. Raja Paranjape, Gajanan Jagirdar, Dinkar Patil, Datta Dharmadhikari, Rajdutt आणि Raja Thakur यांसारख्या त्या काळातील दिग्गज निर्मात्या आणि दिग्दर्शकांसोबत त्यांनी अत्यंत निष्ठेने आणि यशस्वीपणे काम केले होते. (Datta Davjekar)

चित्रपटांसोबतच त्यांनी १० ते १२ नाटकांचे देखील अत्यंत यशस्वीपणे संगीत दिग्दर्शन केले होते आणि त्यापैकी Thank You Mr. Glad या अत्यंत लोकप्रिय नाटकाला अचूक संगीत देण्यासाठी त्यांनी चक्क जर्मन संगीत पद्धती सखोलपणे आत्मसात केली होती, जिथून त्यांच्या अभ्यासू वृत्तीची प्रचिती येते. त्यांची अनेक अजरामर गाणी आजही रसिकांच्या स्मरणात आणि ओठांवर कायम ताजी आहेत ज्यामध्ये Bharatiya Nagrikacha Ghas Roj Adto Othi Sainikaho Tumchyasathi, Pahu Re Kiti Vaat Ya Dolyanchi Don Pakharen Firtil Tumchya Bhovati, Ganga Aali Re Angani, Malte Mi Malte Kesat Pavsachi Phule, Sansar Ha Sukhacha Mi Amritat Nhate, Rama Raghunandana, Bai Majhi Karangali Modali, Taibai Taibai Ga Aata Honar Lagin Tumcha, Saundaryachi Khaan Pahili Amhi Pahilyanda आणि Zanzibar Zanzibar यांसारख्या अनेक अप्रतिम गीतांचा समावेश होतो. ते जसे एक अव्वल दर्जाचे आणि प्रतिभावान संगीतकार होते तसेच ते एक उत्तम गीतकारही होते आणि त्यांच्याकडे संगीताच्या अनेक इलेक्ट्रॉनिक वाद्यांवर मोठी हुकमत होती. अनेक आधुनिक वाद्ये ते स्वतः आपल्या हाताने बनवत असत आणि याचे सर्वात मोठे उदाहरण म्हणजे १९७१ साली त्यांनी अवघ्या ५०० रुपयांच्या खर्चात स्वतः एक Synthesizer वाद्य तयार केले होते, जे प्रसिद्ध संगीतकार Kersi Lord यांनी त्यांच्या स्मरणार्थ अनेक वर्षे अत्यंत जतन करून जपून ठेवले होते. (Datta Davjekar)

त्यांनी हिंदीत मुख्य संगीतकार म्हणून थेट जरी फार कमी काम केले असले, तरी अनेक नामवंत हिंदी संगीतकारांकडे मुख्य संगीत संयोजक (Arranger) आणि साहाय्यक म्हणून अत्यंत सक्रियपणे कार्यरत होते आणि अगदी उतार वयातही त्यांनी Anand-Milind यांसारख्या संगीतकारांकडे अत्यंत मन लावून काम केले होते. लता मंगेशकर यांच्या अनेक परदेश दौऱ्यांमध्ये मुख्य अरेंजर म्हणून नेहमी त्यांचा सहभाग असायचा आणि त्यांच्या या अफाट योगदानासाठी १९९५ साली त्यांना प्रतिष्ठित अशा Lata Mangeshkar Award ने सन्मानित करण्यात आले होते. (Datta Davjekar)

==========================

हे देखील वाचा: Lata Mangeshkar : लता मंगेशकर यांनी फिल्मफेअर अवॉर्ड ट्रॉफी स्वीकारायला का नकार दिला होता?

==========================

१९ सप्टेंबर २००७ रोजी त्यांचे निधन झाले आणि एका अफाट प्रतिभावान आणि हरहुन्नरी कलावंताला त्याच्या गुणवत्तेच्या व कर्तृत्वाच्या मानाने सिनेसृष्टीत फारच मोजक्या संधी मिळाल्या आणि त्याहूनही खूप कमी यश मिळाले हे जरी एक दुर्दैवी आणि कटू सत्य असले, तरी मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या सुवर्णकाळाचा इतिहास लिहिला जाईल तेव्हा दत्ता डावजेकर यांचे नाव नेहमीच अत्यंत आदराने आणि अग्रक्रमाने घेतले जाईल. (Datta Davjekar)

THIS BLOG IS ORIGINALLY PUBLISHED ON KALAKRUTI MEDIA - https://kalakrutimedia.com/datta-davjekar-the-godfather-of-lata-didi-and-many-legendary-artists-and-a-talented-music-composer/

Comments

Popular posts from this blog

Baapya Movie Review : नाकारण्यापासून ते स्विकारण्यापर्यंतचा प्रवास

Celebrity Marriage : मोठ्या लोकांच्या मोठ्या गोष्टी, लग्नाच्या प्रक्षेपण हक्काचे साठ कोटी

अमिताभ बच्चन आणि नसिरुद्दीन शहा आजवर एकत्र सिनेमात का आले नाही ?